لە دونیای دیپلۆماسیدا، باڵیۆز ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت کە تەنها نوێنەرایەتیکردنی وڵاتەکەی تێدەپەڕێت و باڵیۆزی چین لە عێراق تسوی وی ئەم ڕۆڵە بە خۆبەخشی و پیشەیییەکی ناوازە بەرجەستە دەکات.

لەدوای هاتنی بۆ عێراق لە مانگی نیسانی 2022، تسوی وی سەلماندی کە تەنها نوێنەری دیپلۆماسی چین نییە، بەڵکو پردێکە بۆ پەیوەندی کولتووری و هاریکاری ئابووری نێوان ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا. ڕۆڵەکەی لە گەیاندنی دیدگای چین بۆ عێراق یان بەپێچەوانەوە سنوردار نییە، بەڵکو لەوە زیاتر دەڕوات بۆ ئەوەی ببێتە ئامرازێک بۆ بنیاتنانی پردی لێکتێگەیشتن و متمانە و گەشەپێدان. هەروەها کارى کرد بۆ تیشک خستنه سەر لایەنە هاوبەشەکانی نێوان شارستانییەتی چینی و عەرەبی و بەهێزکردنی پەیوەندی دۆستایەتی نێوان هەردوو گەل له ڕێگەی لێدوانەکانی له کۆبوونەوەکاندا.

ئەوەی تسوی وی جیادەکاتەوە، دیدگای درێژخایەن و پەرۆشییەتی بۆ گۆڕینی هاوبەشی چین و عێراق بۆ نمونەیەک لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، لە ڕێگەی دیپلۆماسیەتی بێدەنگ و دەستکەوتە ڕوونەکانی.

دەستپێشخەری پشتێن و ڕێگا: دەرفەتێکی ستراتیژی بۆ گۆڕانکاری ئابووری عێراق

دەستپێشخەری پشتێن و ڕێگا گرنگییەکی ستراتیژی هەیە بۆ عێراق، بەو پێیەی دەرفەتی گەورە دەڕەخسێنێت بۆ بەهێزکردنی ژێرخانی و ئاوەدانکردنەوەی، بەتایبەتی دوای چەندین ساڵ لە تەحەددای ئابووری و ململانێی ناوخۆیی. عێراق بە بەشداریکردن لەم دەستپێشخەرییە، دەتوانێت سوود لە وەبەرهێنانە گەورەکانی چینی لە پرۆژەکانی گواستنەوە و وزە و تەکنەلۆجیادا سودمەند بێت.

عێراق نوێنەرایەتی پەیوەندییەکی گرنگ دەکات لە دەستپێشخەرییەکەدا بەهۆی هەڵکەوتە جوگرافییە ستراتیژییەکەیەوە کە ئاسیا و ئەوروپا بەیەکەوە دەبەستێتەوە، ئەمەش بەشدارە لە هەمەچەشنکردنی ئابوورییەکەی و ڕەخساندنی هەلی کاری نوێ، بەمەش گەشەسەندنی ئابووری و کۆمەڵایەتی درێژخایەن بەرەوپێش دەبات.

باڵیۆز تسوی وی ئاماژە بەوە دەدات کە عێراق نوێنەرایەتی مروارییەکی درەوشاوە دەکات لەسەر ڕێگای ئاوریشم، ئەمەش بەهۆی شوێن و کولتوورە دێرینەکەیەوە. لە سەردەمی عەباسیەکاندا کەلوپەلی چینی لە ڕێگەی بەندەری بەسرە دەچووە ناو عێراقەوە، دواتر بەسەر ڕووباری دیجلەدا گەشتیان دەکرد بۆ بەغدا، کە بووە ناوەندێکی جیهانی بۆ ئاڵوگۆڕی کولتوور و مەعریفە. لە دیارترین شتەکان کە چین لە ڕێگەی عێراقەوە هێنایە جیهانی عەرەبی: تەکنەلۆژیای دروستکردنی کاغەز و باروت و چاپکردن و کۆمپاس، جگە لە بەرهەمەکانی وەکو قوماشی ئاوریشم و سیرامیک و چا.

ئەم پەیوەندییە بازرگانی و ڕۆشنبیرییە تەنیا ئاڵوگۆڕی کاڵا نەبوو، بەڵکو هێمای هاوکاری شارستانی بوو، بەو پێیەی عێراق ڕۆڵی پردی نێوان ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوای بینی. ئەمڕۆ عێراق بەردەوامە لەم ڕۆڵە سەرەکییە لە چوارچێوەی دەستپێشخەری پشتێن و ڕێگادا، جەخت لەسەر گرنگییەکەی دەکاتەوە لە بەهێزکردنی هاوبەشییە نێودەوڵەتییەکان و گەشەپێدانی بەردەوام.

قسه کانی باڵیۆز تسوی وی له بارەی عێراق، گوزارشته له بەرژەوەندییەکی گەورە بۆ پتەوکردنی پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی نێوان هەردوو وڵات و دیدگای ستراتیژی ئەوی بۆ ڕۆڵی عێراق له چوارچێوەی هاریکاری نێودەوڵەتی پشتڕاست دەکاتەوه. ستایشکردنی شوێن و کولتووری عێراق، گوزارشتە لە پێزانینی چین بۆ ئەو قووڵاییە مێژوویی و شارستانییەی کە عێراق وەک هاوبەشێکی جەوهەری لەسەر ڕێگای ئاوریشم نوێنەرایەتی دەکات.

پەیوەندی بازرگانی و قازانجی هاوبەش

پەیوەندییەکانی عێراق و چین دەگەڕێتەوە بۆ ڕەگ و ڕیشەی مێژوویی کە درێژدەبێتەوە بۆ سەردەمی ئیمپراتۆریەتی تانگی چینی و خەلافەتی عەباسی، کە ڕێگای ئاوریشمی کۆن شایەتحاڵی ئاڵوگۆڕی بازرگانی و کولتووری نێوانیان بووە. لە سەرەتای دامەزراندنی پەیوەندی دیپلۆماسی نێوان هەردوو وڵات لە ساڵی 1958، ئەم پەیوەندیانە شایەتی پێشکەوتنی بەرچاو بوون کە گوزارشت لە قووڵایی دۆستایەتی و متمانەی یەکتر دەکات، ئەمەش ڕێگەی بۆ فراوانکردنی بوارەکانی هاریکاری لە کەرتە جیاجیاکاندا خۆش کرد، بەتایبەتی لە بوارەکانی بازرگانی و وەبەرهێناندا.

چین ڕۆڵێکی دیار و بەرچاوی هەبوو لە پاڵپشتیکردنی هەوڵەکانی ئاوەدانکردنەوەی عێراق، بەتایبەتی دوای چەندین ساڵ شەڕ لە دژی ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان. کۆمپانیا چینییەکان ئامادەیی خۆیان نیشانداوە بۆ بەشداریکردنی چالاکانە لە پڕۆژەکانی ئاوەدانکردنەوەدا، ئەمەش ڕەنگدانەوەی پابەندبوونیانە بۆ پشتیوانیکردن لە سەقامگیری و گەشەسەندنی عێراق. ئەم بەشدارییانە تا ڕادەیەکی زۆر لەسەر پڕۆژەکانی وزە بوو، لەوانەش نەوت و گاز، لەگەڵ ژێرخانی و پەیوەندییەکان، کە بەشدارییان کرد لە بەدەستهێنانی پێشکەوتنی بەرجەستە لەم کەرتە گرنگانەدا.

وەبەرهێنانە چینییەکان تەنها لە بەهێزکردنی ئابوری ناوخۆییدا سنوردار نەبوون، بەڵکو کاریگەرییەکانیان درێژبووەوە بۆ دابینکردنی هەلی کارێکی فراوان بۆ گەنجانی عێراق، هەروەها گواستنەوەی تەکنەلۆژیا و شارەزایی چینی بۆ پاڵپشتیکردنی گەشەپێدانی بەردەوام. لە ڕێگەی ئەم هەوڵانەوە، پەیوەندییەکانی عێراق و چین مۆدێلێکی جیاکەرەوەی هاوکاری دوولایەنەی لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی هاوبەش و دیدێکی هاوبەشی داهاتووی نیشانداوە.

ئەمڕۆ پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات نوێنەرایەتی پایەکی بنەڕەتی هاوکاری نێودەوڵەتی و ناوچەیی، لەگەڵ ئاسۆی بەرفراوانی گەشەپێدان له ژێر ڕۆشنایی خواستی هەردوولا بۆ قووڵکردنەوەی هاوبەشیی خۆیان له بواره نوێیەکانی وەک پەروەردە و تەکنەلۆژیا و ڕۆشنبیری، به شێوەیەک کە خزمەت بە خواستەکانی ئەو دوو گەلە دەکات و سەرەڕای فشارە دەرەکییەکان پێگەی خۆیان لەسەر گۆڕەپانی ئابووری جیهانی بەهێزتر دەکات.

هەڵوێست لەسەر پرسی فەڵەستین

لە بەیاننامەیەکدا کە ڕەنگدانەوەی پابەندبوونی پتەوی چینە بە دۆزی دادپەروەرانە، باڵیۆزی چین تسوی وی، هەڵوێستی وڵاتەکەی بۆ پشتیوانی لە پرسی فەلەستین دووپاتکردەوە و جەختی لە گرنگی گەیشتن بە چارەسەرێکی دادپەروەرانە و هەمەلایەنە و بەردەوامی کردەوە. باڵیۆزەکە ڕوونی کردەوە کە چین پشتیوانی لە مافی گەلی فەلەستین دەکات بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆ و سەروەری خۆیان.

لە چوارچێوەیەکی پەیوەندیداردا، باڵیۆز تسوی وی، پشتیوانی چینی بۆ وڵاتانی باشووری جیهانی، لەوانەش عێراق، لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان دووپاتکردەوە، داوای بەهێزکردنی هاودەنگی و هاوکاری نێوان وڵاتانی ناوچەکەی کرد بۆ گەیشتن بە سەقامگیری و ئاشتی.

چین بەم هەڵوێستە پابەندبوونی خۆی بە ڕۆڵێکی ئەرێنی لە ناوچەکەدا نیشان دەدات، بە پاڵپشتیکردنی پرسەکانی خەڵک و پێشخستنی گفتوگۆ و دانوستان وەک ڕێگەیەک بۆ گەیشتن بە ئاشتی و سەقامگیری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.