شی جینپینگ: چین، ڕووسیا و ئەمریکا بەرپرسیارێتیی هاوبەشیان لە پاراستنی ئاشتیی جیهاندا هەیە

دوانیوەڕۆی ڕۆژی ١٩ی نۆڤەمبەر، سەرۆکی چین شی جینپینگ کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ سەرۆکی ڕووسیا ڤلادیمێر پوتین و سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دۆناڵد ترەمپ ئەنجام دا، کە تێیدا سەرۆکانی هەر سێ وڵات بە شێوەیەکی قووڵ سەبارەت بە تەوەرەی “پاراستنی ئاشتی لە جیهاندا و بەهێزکردنی سەقامگیریی ستراتیژیی پەیوەندیی نێوان وڵاتە گەورەکان” گفتوگۆیان کرد،سەرۆک شی جینپینگ ئاماژەی بەوە کرد کە یەکەمین کۆبوونەوە لە مێژوودا لە نێوان سەرۆکانی چین و ڕووسیا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا گرنگییەکی یەکلاکەرەوە و جیاواز بەدەست دەهێنێت، مێژوو فێرمان دەكات كە مرۆڤایەتی ئاشتی دەوێت، ئەگەر وڵاتە گەورەكان یەكگرتوو بن، جیهان ئارام دەبێت؛ بەڵام ئەگەر وڵاتە گەورەكان بەرامبەر یەكتر بوەستن، جیهان تووشی ئاڵۆزی دەبێت ئاشتی خواستی هەمیشەیی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتییە، زیاتر لە ١٠ هەزار جەنگ لەسەر ئەم هەسارەیەمان هەڵگیرساون، هێشتا زیاتر لە ٦٠ ململانێی هەرێمی بەبێ وەستان لە جیهانی ئەمڕۆدا بەردەوامن، زیاتر لە ٨٠ ساڵ لەمەوبەر، چین و ڕووسیا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا شانبەشانی یەکتر وەک هێزێکی جەوهەری دژی فاشیزم لە جیهاندا جەنگان،سەرکەوتنێکی مەزنیان بەدەست هێنا و ئاشتی و ئاسایشیان بۆ جیهان مسۆگەر کرد، مێژوو باشترین کتێبی فێركارییە،بۆیە پێویستە مێژوو بەبیر بهێنینەوە و وانەی لێ وەربگرین و داهاتوو دروست بکەین،سەرۆک شی جینپینگ جەختی لەوە کردەوە کە مرۆڤایەتی لە گوندێکی گەردوونیی یەکگرتوودا دەژی و لە یەک داهاتوودا هاوبەشە، وڵاتە گەورەکان لەم گوندەدا بەرپرسیارێتییەکی تایبەتیان لە ئەستۆدایە،کارلێکی دروستی نێوان وڵاتە گەورەکان پرسیارێکە کە دەبێت بەبێ هەڵبژاردنێکی تر وەڵام بدرێتەوە، لە ساڵانی ڕابردوودا، چین پاڵنەر بووە بۆ پەرەپێدانی هاوبەشیی هەماهەنگیی ستراتیژیی گشتگیری نێوان چین و ڕووسیا لە سەردەمی نوێدا، کار دەکات بۆ بونیادنانی پەیوەندییە بنیاتنەرەکان کە بە سەقامگیریی ستراتیژی لە نێوان چین و ویلایەتە یەکگرتووەکان جیادەکرێنەوە، هەروەها پاڵنەر بووە بۆ داڕشتنی هاوکێشەی پەیوەندییەکانی نێوان وڵاتە گەورەکان کە بە پێکەوەژیانی ئاشتیانە و سەقامگیریی گشتی و گەشەپێدانی هاوسەنگ دەناسرێنەوە، ئەو بابەتەی کە سوودی گەیاندووەتە هەر سێ وڵات و تەواوی جیهان لە دۆخی ئێستادا، جیهان لە سایەی پەرەسەندنی خێرای گۆڕانکارییە بێوێنەکان لە ماوەی سەد ساڵدا لە ئاشتی دوورە، بۆیە پێویستە چین و ڕووسیا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، بەوپێیەی وڵاتە گەورە سەرەکییەکانی جیهان و ئەندامانی هەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتین، ببنە پێشەنگ، بە هەماهەنگی ڕووبەڕووی ئاڵنگارییە گەردوونییەکان ببنەوە، بە شێوەیەکی هاوبەش ئاشتی و سەقامگیری لە جیهاندا بپارێزن، بەشدارییەکی گەورەتر لە پێشکەوتنی مرۆڤایەتیدا بکەن.

سەرۆک شی جینپینگ وتى: ڕێگاکانی مامەڵەی دروستی نێوان وڵاتە گەورەکان و کارکردنی پێکەوەیی بۆ مسۆگەرکردنی ئاشتی لە جیهاندا، بابەتێکە کە دەبێت بە پرسیارێکی سەردەم دابنرێت و بە شێوەیەکی باش وەڵام بدرێتەوە، سەرۆک شی جینپینگ دیدگای چوار خاڵی سەبارەت بەم بابەتە خستە ڕوو:

یەکەم، پابەندبوون بە ڕێزگرتنی دوولایەنە:ڕێزی بەرامبەر بنەمای سەرەکیی مامەڵەی نێوان وڵاتە گەورەکانە چین و ڕووسیا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڕووی هەلومەرجی نیشتمانییەوە جیاوازن، بۆیە پێویستە پابەند بن بە ڕێزی بەرامبەر و هەوڵی گەیشتن بە خاڵی هاوبەش بدەن لەگەڵ وەلانانی جیاوازییەکان و بەدیهێنانی گەشەپێدانی هاوبەش، لەوانە ڕێزگرتن لە سەروەری و یەکپارچەیی خاکی ئەم سێ وڵاتە و ڕێزگرتن لەو سیستەمە کۆمەڵایەتی و ڕێگا گەشەپێدەرانەی هەڵیانبژاردووە، ڕێزگرتن لە بەرژەوەندییە جەوهەری و نیگەرانییە گەورەکانیان. هەروەها پێویستە پابەند بن بە دەستوەرنەدان لە کاروباری ناوخۆی وڵاتانی تر و دەستوەرنەدان لە بابەتە ناوخۆییەکانی هەر سێ وڵات. سەبارەت بە بابەتە هەستیار و گەورەکانی لایەنی بەرامبەر، پێویستە پێشوەختە پەیوەندی بکرێت و لە ڕوانگەی لایەنی بەرامبەرەوە بیر بکرێتەوە و بە لەسەرخۆیی و وریاییەوە مامەڵە بکرێت، بەتایبەتی خۆبەدوورگرتن لە دەستبردن بۆ هێڵی سووری لایەنی بەرامبەر.

پێکەوەژیانی ئاشتییانە هەڵبژاردەیەكی ناچارییە و كلیلێكە بۆ تێپەڕاندنی ئەوەی بە «دامەی تووسیدیدس» ناسراوە، پێویستە چین و ڕووسیا و ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، وەك هاوبەش و هاوڕێ، لە جیاتی ئەوەی بەرامبەر یەكتر بوەستن یان بەدوای یەكتر بكەون، پارێزگاری لە هاوژیانیی ئاشتییانە بكەن و وەك هێڵێكی سوور بیپارێزن،و بەرگری لە پێکەوەژیانی ئاشتیانە بکەن وەک هێڵی سوور. چین و ڕووسیا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا وڵاتە سەرکەوتووە سەرەکییەکانن لە جەنگی جیهانیی دووەمدا، بۆیە پێویستە بە توندی سیستەمی نێودەوڵەتیی دوای جەنگ بپارێزن، پابەندی میساقی نەتەوە یەکگرتووەکان بن، بەرگری لە دەستکەوتەکانی سەرکەوتنی جەنگی جیهانیی دووەم بکەن کە بە ئاسانی بەدەست نەهاتوون جەنگی ئەتۆمی هیچ براوەیەکی تێدا نییە و نابێت هەڵبگیرسێنرێت پێویستە هەموو هەوڵێک بدرێت بۆ ڕێگریکردن لە هەڵگیرسانی.

سێیەم، پابەندبوون بە هاوکاری و سوودی هاوبەش: چین و ڕووسیا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڕووی سەرچاوەکانی گەشەپێدانەوە جیاوازن، بەڵام خاوەنی ئاستێکی بەرزی تەواوکاریی ئابوورین، بۆیە دەکرێت هەر سێ وڵات سوود لە تایبەتمەندییەکانی خۆیان وەربگرن و سوودەکان ئاڵوگۆڕ بکەن، دەبێت هاوکاریی ئابووری و بازرگانی بەهێز بکرێت و پێکەوە کار بکرێت بۆ گەورەکردنی کێکی هاوکاری و بەدیهێنانی سوودی دوولایەنە و بردنەوەی هەمووان لەجیاتی پەنابردن بۆ پچڕاندنی پەیوەندییەکان و بڕینی زنجیرەکان؛ لەبەرامبەر ئاڵنگارییە مەترسیدارەکانی ئاسایشی وزەی جیهانیدا، دەکرێت هەر سێ وڵات پەیوەندی و هەماهەنگی بەهێز بکەن و پێکەوە کار بکەن بۆ پاراستنی سەقامگیریی زنجیرەکانی پیشەسازی و دابینکردنی وزە و بەردەوامبوونی ڕۆیشتنیان، و پاراستنی ئاسایش و سەقامگیریی بازاڕی وزەی جیهانی.

چوارەم، پابەندبوون بە دیالۆگ و ڕاوێژ: بوونی ناکۆکی لە نێوان وڵاتە گەورەکاندا شتێکی ئاساییە، بەڵام ئەگەر پەیوەندی نەبێت، گومانەکان بڵاو دەبنەوە و ڕەنگە لێککەوتنێکی بچووک ببێتە ململانێیەکی گەورە، پێویستە هەر سێ وڵات پەیوەندیی بەردەوام لە ئاستی باڵادا بپارێزن، کەناڵەکانی دیالۆگ لەسەر هەموو ئاستەکان بە کراوەیی بهێڵنەوە، و میکانیزمگەلێک بۆ پەیوەندی و خۆپاراستن لە قەیرانەکان دابمەزرێنن، بە شێوەیەک کە کەمکردنەوەی هەڵەهێنان و بەڕێوەبردنی کارای ناکۆکییەکان و ڕێگری لە پەرەسەندنی لێککەوتنەکان مسۆگەر بکات. کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی چاوەڕوانە وڵاتە گەورەکان هەوڵی زیاتر بدەن لە ئامۆژگاریی بۆ ئاشتەوایی و هاندان بۆ دانوستان سەبارەت بە بابەتە گەرمەکان، بۆیە پێویستە هەر سێ وڵات بەردەوام بن لە پاڵنانی لایەنەکانی ململانێ بۆ دانیشتن لەسەر مێز و دەستپێکردنی دانوستان، و یەکلاییکردنەوەی ناکۆکییەکان لە ڕێگەی سیاسی و دیپلۆماسییەوە.

لە لای خۆیەوە، ڤلادیمێر پوتین سوپاسی لایەنی چینی کرد بۆ میوانداریکردنی یەکەمین کۆبوونەوەی نێوان سەرۆکانی ڕووسیا و چین و ویلایەتە یەکگرتووەکان لە مێژوودا. ڕووسیا و چین و ویلایەتە یەکگرتووەکان هەریەکەیان وڵاتێکی گەورە و ئەندامی هەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتین، کە بەرهەمەکانی جەنگی جیهانیی دووەم پێکەوەیان دەبەستێتەوە، بەرگریکردن لە ئامانجەکانی «میساقی نەتەوە یەکگرتووەکان» و پاراستنی ئاشتی نێودەوڵەتی لە بەرپرسیارێتییە هاوبەشەکانی ئەستۆی هەر سێ وڵاتن، و دۆزینەوەی چارەسەری گونجاو بۆ بابەتە گەرمەکان لەگەڵ بەرژەوەندییە هاوبەشەکانی هەر سێ وڵاتدا یەکدەگرێتەوە، پێویستە هەر سێ وڵات پابەندی بنەماکانی یەکسانی لە سەروەریدا و دەستوەرنەدان لە کاروباری ناوخۆی بن، و بەدوای چارەسەری هاوسەنگدا بگەڕێن بۆ نیگەرانییەکان لە ڕێگەی هاوکارییەوە، لایەنی ڕووسی ئامادەیە لەگەڵ هەردوو لایەنی چینی و ئەمریکیدا کار بکات لەسەر ڕێزی بەرامبەر و ئەنجامدانی دیالۆگ لەسەر بنەمای یەکسانی و پێکەوەژیانی ئاشتیانە و دۆزینەوەی چارەسەری گونجاو بۆ ناکۆکییەکان، سەرەڕای بەهێزکردنی بازرگانیی نێودەوڵەتیی ئازاد و کراوە، پاراستنی ئاسایشی وزە و خۆراک، بەهێزکردنی هاوکاریی نێودەوڵەتی سەبارەت بە حوکمڕانیی زیرەکی دەستکرد، بە شێوەیەک کە بەشداریی هاوبەش پێشکەش بکات لە پێناو ئاشتی و ئاسایشی جیهانیدا،لە لای خۆیەوە، دۆناڵد ترەمپ ڕایگەیاند کە کۆبوونەوەی نێوان سەرۆکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و چین و ڕووسیا سەرنجی جیهانی بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە و گرنگییەکی زۆری هەیە، مێژووی خوڵقاندووە، هەریەک لە هەر سێ وڵات خاوەنی چەکی ئەتۆمین، بۆیە بەرپرسیارێتییەکی تایبەت و گرنگیان بەرامبەر ئاشتی و سەقامگیریی جیهان لە ئەستۆدایە، پێویستە هەر سێ لایەن هەوڵی هاوبەش بدەن بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی چەکی ئەتۆمی و ڕێگریکردن لەوەی چەکە ئەتۆمییەکان کارەسات بەسەر مرۆڤایەتیدا بهێنن، پاراستنی سەقامگیری و بەرقەرارکردنی ئاشتی پێویستی بە دیالۆگە، دەبێت چارەسەر بۆ هەر کێشەیەک لە ڕێگەی دیالۆگەوە بدۆزرێتەوە، ترەمپ هیواخوازیی خۆی دەربڕی بۆ کارکردن لەگەڵ سەرۆک شی جینپینگ و سەرۆک ڤلادیمێر پوتین لەپێناو پاراستنی باشتری هەسارەکەمان و دروستکردنی داهاتوویەکی ئارامتر،هەروەها سەرۆکانی هەر سێ وڵات بیروڕاکانیان ئاڵوگۆڕ کرد سەبارەت بە قەیرانی ئۆکرانیا و ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی چەکی ئەتۆمی و دۆخی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و نیمچەدوورگەی کۆریا و پرسە گرنگەکانی تری نێودەوڵەتی و هەرێمی

سەرۆک شی جینپینگ لە وتەی کۆتاییدا ئاماژەی بەوە کرد کە کۆبوونەوەی ئەمڕۆی نێوان سەرۆکانی چین و ڕووسیا و ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەرێنی و بنیاتنەر و بەرهەمدار بووە، دیدگای هەر سێ وڵات سەبارەت بە پاراستنی ئاشتیی جیهانی یەکدەگرنەوە، هەریەک لە هەر سێ وڵات مێژووی جەنگان شانبەشانی یەکتری لە کاتی جەنگی جیهانیی دووەمدا بەبیر دەهێننەوە، جەخت دەکەنەوە لەسەر پێویستیی بەنرخزانینی ئەو ئاشتییەی کە بە ئاسانی بەدەست نەهاتووە، پێویستیی گرنگیدانی وڵاتە گەورەکان بە نیگەرانییە ئەمنییە ماقووڵەکانی وڵاتانی جیهان؛ دیالۆگ و دانوستان بژاردەی دروستە بۆ یەکلاییکردنەوەی ناکۆکییەکان، و هیوای ئاشتی بەردەوام دەبێت تا دیالۆگ بەردەوام بێت و دەرگا کراوە بێت. هاوکاری ڕێگایەکە کە هیچ ڕزگاربوونێکی لێ نییە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئاڵنگارییەکان، بۆیە پێویستە هاوکاری لەسەر بنەمای بەرژەوەندییە هاوبەشەکان بەهێز بکرێت، و ئاشتی پەرە پێ بدرێت و هەوڵی بەدیهێنانی سوودی هاوبەش لە ڕێگەی هاوکارییەوە بدرێت،شی جینپینگ جەختی لەوە کردەوە کە ئەو تۆوانەی کۆبوونەوەی نێوان سەرۆکانی هەر سێ وڵات ئەمڕۆ چاندوونی، بێگومان ڕەگ دادەکوتن و چەکەرە دەکەن و دەپشکوون و بەرهەم دەدەن، پێویستە هەر سێ وڵات ڕێککەوتنەکانی کۆبوونەوەکە بە باشی جێبەجێ بکەن و بەردەوام بن لە بەهێزکردنی پەیوەندی و داڕشتنی هاوڕاییەکان لە ڕێگەی دیالۆگەوە، بە هەستکردن بە بەرپرسیارێتی ڕووبەڕووی ئاڵنگارییەکان ببنەوە، بە هاوکاری ئاشتی بەرقەرار بکەن، و هەوڵی هاوبەش بدەن بۆ پاڵنانی بونیادنانی جیهانێکی جوانتر.

سەرچاوە:

https://www.fmprc.gov.cn/ara/zxxx/202611/P020261119816697106364.pdf

Loading