دیپلۆماسی لە ململانێی نێوان ئیسرائیل و ئێراندا ڕۆڵێکی یەکجار هەستیار و ئاڵۆز دەگێڕێت. هەرچەندە زۆرجار دەنگی تەقینەوە و هەڕەشە سەربازییەکان بەرزترن، بەڵام دیپلۆماسی لە پشت پەردەوە وەک “بزوێنەرێک” کاردەکات بۆ ڕێگریکردن لە گۆڕانی ئەم شەڕە بۆ جەنگێکی گشتگیر لە ناوچەکەدا.
کاریگەرییەکانی دیپلۆماسی لەم جەنگەدا دەکرێت لەم خاڵانەی خوارەوەدا کورت بکرێنەوە:
١. دیپلۆماسی وەک “پەستانی ڕێگریکردن”
وڵاتانی زلهێز، بەتایبەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و وڵاتانی ئەورووپا، دیپلۆماسی بەکاردەهێنن بۆ دیاریکردنی “هێڵە سوورەکان”.
بۆ ئیسرائیل: گوشار دەخەنە سەر تەلئەبیب کە وەڵامدانەوەکانی سنووردار بێت تا نەکەوێتە ناو جەنگێکی کراوە کە بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا بخاتە مەترسییەوە.
بۆ ئێران: لە ڕێگەی نێوەندگیری وڵاتانی وەک قەتەر و عومان، پەیامی “هۆشداری” دەنێرن کە تێوەگلانی ڕاستەوخۆ تێچوویەکی قورسی دەبێت.
٢. ڕۆڵی وڵاتانی نێوەندگیر
لەبەر ئەوەی پەیوەندی دیپلۆماسی ڕاستەوخۆ لە نێوان تاران و تەلئەبیبدا نییە، وڵاتانی وەک عومان، قەتەر و سویسرا وەک پردێک کاردەکەن. ئەمە دەبێتە هۆی:
گۆڕینەوەی پەیامەکان بۆ ڕێگریکردن لە “هەڵە تێگەیشتنی ستراتیژی”.
ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە (هەندێک جار ناڕاستەوخۆ) سەبارەت بە کات و شوێنی هێرشەکان بۆ کەمکردنەوەی زیانە مرۆییەکان و ڕێگری لە تۆڵەکردنەوەی بێسەروبەر.
٣. دروستکردنی هاوپەیمانییە هەرێمییەکان
دیپلۆماسی ئیسرائیل سەرکەوتوو بووە لە نزیکبوونەوە لە هەندێک وڵاتی عەرەبی (لە چوارچێوەی ڕێککەوتنی ئیبراهیمی و هەماهەنگییە ئەمنییەکان). ئەمەیش بەرەی دژ بە ئێرانی بەهێزتر کردووە و سیستمی بەرگری ئاسمانی هاوبەشی دروستکردووە (وەک ئەوەی لە هێرشە موشەکییەکانی ئێراندا بینرا کە هەندێک وڵاتی ناوچەکە هاوکار بوون لە خستنەخوارەوەی درۆنەکان).
٤. جەنگی دیپلۆماسی لە ناوەندە نێودەوڵەتییەکان
هەردوو وڵات لە نەتەوە یەکگرتووەکان و ئەنجومەنی ئاسایش دیپلۆماسی بەکاردەهێنن بۆ شەرعییەت دان بە هێرشەکانی خۆیان (وەک مافی بەرگری لە خۆ) هەروەها سەپاندنی سزا بەسەر لایەنی بەرامبەردا (بەتایبەت هەوڵەکانی ئیسرائیل بۆ ناساندنی سوپای پاسداران وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی).
ئاستەنگەکانی بەردەم دیپلۆماسی
هەندێک هۆکار هەن کە وا دەکەن دیپلۆماسی “لاواز” دەربکەوێت ئەوانیش
-نەبوونی متمانە: هەردوولا وەک هەڕەشەی بوونگەرایی سەیری یەکتر دەکەن.
گروپە بریکارەکان: هەبوونی گروپەکانی وەک حزبوڵا و حەماس دیپلۆماسی ئاڵۆزتر دەکات، چونکە هەمیشە بڕیارەکان لە دەستی دەوڵەتەکاندا نین.
تێبینی: دیپلۆماسی لەم ململانێیەدا بە واتای “ئاشتی” نایەت، بەڵکو بە واتای “بەڕێوەبردنی قەیرانە” بۆ ئەوەی دۆخەکە لە کۆنترۆڵ دەرنەچێت.
